Εργαστήριο GIS στην αρχαιολογία

Το Εργαστήριο Αρχαιολογικού GIS (Athena LArcGIS), το οποίο άρχισε να λειτουργεί το 2020 στο Ερευνητικό Κέντρο Αθηνάς, στοχεύει στην παροχή ενός νέου κόμβου για την μελέτη του πολιτιστικού τοπίου και την αλληλεπίδραση ανθρώπου-περιβάλλοντος. Η ίδρυση του Εργαστηρίου αποτελεί την απόληξη της μακράς ενασχόλησης (2002 – σήμερα) του ερευνητικού κέντρου Αθηνά στην Ξάνθη με την τεχνολογία GIS στην πορεία της οποίας έχει επενδύσει πολλούς πόρους στην καταγραφή των αρχαιολογικών δεδομένων μέσω τεχνολογικών εφαρμογών και στην ανάπτυξη διαφορετικών τεχνικών αρχαιολογικής χαρτογράφησης από βάσεις δεδομένων GIS μέχρι διαφορετικές τεχνικές φωτογραμμετρίας και αρχαιομετρίας. Η ενασχόληση αυτή συμβαδίζει με την ολοένα και πιο συστηματική εφαρμογή των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών και των διαφορετικών εργαλείων που διαθέτουν όχι μόνο στην κατανόηση της δυναμικής εξέλιξης των αρχαίων οικισμών, στην εξαγωγή συμπερασμάτων όσον αφορά τις στρατηγικές κατοίκησης και στη χρήση στοιχείων που προέρχονται από επιφανειακές έρευνες, αλλά και στη συστηματική καταγραφή, συσχέτιση και ανάλυση των ανασκαφικών στοιχείων.

Ως προς αυτήν την κατεύθυνση το Εργαστήριο θα παρέχει στους μελετητές όλα τα απαραίτητα εργαλεία για τεκμηρίωση υψηλής ανάλυσης και χαρτογράφηση – ανάλυση αρχαιολογικών χώρων και τοπίων με βάση τα Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήματα (GIS). Σε ερευνητικό επίπεδο θα προσπαθήσει να αναδείξει το τεράστιο δυναμικό εφαρμογής των δυνατοτήτων GIS και να τις χρησιμοποιήσει για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων αρχαιολογικών προβλημάτων μέσω νέων προσεγγίσεων.

Ωστόσο η ίδρυση του Εργαστηρίου φιλοδοξεί να λειτουργήσει και σε μία άλλη κατεύθυνση. Παρά την εκτεταμένη χρήση του GIS στην αρχαιολογική πρακτική, η αρχαιολογική κοινότητα δεν έχει ακόμη συμβιβαστεί απόλυτα με την ιδέα της τεχνολογίας αυτής ως συστατικού στοιχείου της αρχαιολογικής εκπαίδευσης. Αποτέλεσμα είναι η «ψηφιακή αρχαιολογία» να εξακολουθεί να είναι κυρίως το πεδίο των ειδικών (συχνά μη σχετιζόμενων με την ακαδημαϊκή και πρακτική αρχαιολογία) και η ανάπτυξη και διάδοση ψηφιακών εργαλείων για συγκεκριμένους αρχαιολογικούς σκοπούς να θεωρείται συχνά δευτερευούσης σημασίας.Ένας δεύτερος λοιπόν σκοπός ίδρυσης του Εργαστήριου είναι να καλύψει το κενό αυτό ανάμεσα στη σχετικά μικρή «αρχαιοτεχνολογική» κοινότητας και τη γενική αρχαιολογία μέσω της εκπαίδευσης. Να ενισχύει και να διαμορφώσει την εκπαίδευση – κατάρτιση αρχαιολόγων στη χρήσης της ψηφιακής χωρικής ανάλυσης ως εργαλείου για την καλύτερη οργάνωση των δεδομένων αλλά και αναλυτικού εργαλείου μέσω δράσεων – σεμιναρίων – μαθημάτων προσαρμοσμένων στις πραγματικές ανάγκες (πρακτικές και θεωρητικές) της αρχαιολογικής διαδικασίας.

Yδάτινα τοπία – Οικιστική και Οικονομία στην Αιγαιακή Θράκη

Σκοπός του έργου είναι να εντοπίσει και να αναλύσει τις μακροπρόθεσμες αλλαγές στην οικιστική της περιοχής σε σχέση με τους διάφορους περιβαλλοντικούς παράγοντες που διαμορφώνουν τα διαφορετικά τοπία της Θράκης. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουμε να διαμορφώσουμε μια πρώτη εικόνα για τις στρατηγικές πίσω την εγκατάσταση νέων (αστικών και αγροτικών) οικισμών σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Ως προς την κατεύθυνση αυτή σκοπεύουμε να συνδυάσουμε τον πλούτο καταγεγραμμένων γραπτών – ιστορικών- πληροφοριών με το πλήθος αρχαιολογικών, γεωλογικών, μετεωρολογικών και παλυνολογικών πληροφοριών που προέρχονται από τη συστηματική έρευνα στην περιοχή τα τελευταία εκατό χρόνια. Αυτή η σύγκλιση αλλά και η επεξεργασία της μέσω ολοκληρωμένων, αυτόνομων ψηφιακών πλατφορμών (όπως το QGIS) φαίνεται να υπόσχεται την οικοδόμηση μιας περιβαλλοντικής ιστορίας της περιοχής, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τη χρήση ή την κατάχρηση των φυσικών πόρων, την εξέλιξη των διαφόρων τοπίων, της δημογραφίας – οικιστικής και κυρίως της «διασύνδεσης» που φαίνεται να χαρακτηρίζει την ανθρώπινη δραστηριότητα στην περιοχή.

Τα πρώτα βήματα του έργου παρουσιάστηκαν στο 19th International Congress of Classical Archaeology 22 – 26 Μαίου 2018 στην Κολωνία – Βόννη 

https://www.athena-innovation.gr/en/events/19th-international-congress-classical-archaeology https://www.aiac2018.de/_media/AIAC2018_abstract-book.pdf